WIDZISZ:Ścieżka przyrodnicza Wieżyca - Będkowice

Ścieżka przyrodnicza Wieżyca - Będkowice


 Przejście ścieżki zajmie ok. 2 godzin, sprowadzając nas z wysokości 300 m n.p.m. do 230 m n.p.m.

 

PRZYSTANEK 1.
Podczas wędrówki poznamy charakterystyczne dla Masywu Ślęży typy lasów oraz zamieszkujące je gatunki roślin i zwierząt. Ślężański Park Krajobrazowy powołany został w 1988 r. dla ochrony wartości przyrodniczych, na które składają się przede wszystkim: specyficzna budowa geologiczna tego obszaru, dobrze zachowane zbiorowiska leśne i rzadkie gatunki roślin. Innym elementem krajobrazu podlegającym ochronie w ramach PK jest tzw. krajobraz kulturowy Masywu Ślęży, obfitujący w zabudowania o tradycyjnej architekturze, i znaleziska archeologiczne. Ślężański PK obejmuje obszar 8190 ha, a wraz z otuliną 15 640 ha. Część obszaru Parku Krajobrazowego objęta została ochroną także w formie obszaru Natura 2000  "Masyw Ślęży" oraz “Wzgórza Kiełczyńskie”. Polska ustanowiła także tę formę ochrony przyrody ze względu na występowanie w Masywie Ślęży ważnych w skali europejskiej zbiorowisk roślinnych, takich jak buczyny i roślinność naskalna, oraz rzadkich gatunków zwierząt.

 

PRZYSTANEK 2. LASY NA WIEŻYCY
Znajdujemy się na szczycie Wieżycy (415 m n.p.m.). Lasy pokrywające tę górę należą do wyjątkowych w całym Masywie Ślęży.  Lasy po zachodniej stronie to tzw. kwaśna dąbrowa podgórska, zaś te porastające wschodnią część wzniesienia nazywamy lasami klonowo-lipowymi. Taka różnorodność siedlisk na tak niewielkim obszarze jest rzeczą wyjątkową. Las na zachodnim stoku góry zbudowany jest prawie wyłącznie ze skarlałych dębów bezszypułkowych. Lasy z przewagą dębów nazywamy dąbrowami. W runie występują gatunki roślin preferujące dużą ilość światła. Dąbrowa na Wieżycy obfituje w łany konwalii majowej. Lasy klonowo-lipowe budowane są przez kilka gatunków drzew liściastych; m.in. lipę drobnolistną, buka i klon jawor. Zbiorowiska leśne takie jak na stokach Wieżycy wykształcają się w specyficznych warunkach klimatycznych i glebowych. Są to siedliska typowe dla obszarów górskich i podgórskich, porastające bardzo strome stoki, często utworzone przez gołoborza lub rumowiska skalne. W tak trudnych warunkach rosnąć mogą jedynie drzewa o dobrze rozwiniętym systemie korzeniowym.
Zabytkowa wieża na szczycie Wieżycy (znana również jako Wieża Bismarcka) to dobry punkt obserwacyjny. Została zbudowana w latach 1906-1907, mierzy 15 m wysokości. Z jej szczytu w pogodne dni można podziwiać panoramę równiny śląskiej i Wrocławia, oraz Karkonoszy ze Śnieżką.

 

PRZYSTANEK 3. ŹRÓDŁA ŚLĘŻY
Znajdujemy się obecnie przy jednym ze źródeł  - to Źródło Joanny.  W całym Masywie Ślęży znajduje się ponad 100 różnego rodzaju źródeł i wypływów, część z nich niesie wody jedynie okresowo.  Specyficzny skład chemiczny skał, przez które przenikają wody powoduje, iż mogą zawierać one różnorodne pierwiastki chemiczne, tak jak odkryte niedawno w Masywie Ślęży źródło zawierające radon.
Źródła, poza zainteresowaniem geologów i przyrodników, były bardzo ważnym miejscem dla ludności zamieszkującej Ślężę w okresie wczesnośredniowiecznym. Niektóre z nich były otoczone specjalną opieką i pełniły funkcję miejsc kultowych dla plemion zamieszkujących obszar Ślęży.

 

PRZYSTANEK 4. SSAKI ŚLĘŻY
Rozległe dzikie puszcze pokrywały niegdyś większość obszaru naszego kraju, a w ich ostępach przestrzeń do życia znalazło wiele gatunków ssaków. Niektóre z nich takie jak wilk i ryś wymagają dużych, zwartych kompleksów leśnych i już wiele lat temu wyginęły w Masywie Ślęży. Nadal jednak Ślężańskie lasy są miejscem życia wielu interesujących gatunków ssaków.
Borsuki zasiedlają zwarte obszary leśne oraz obszary, w ktorych dominuje mozaika pól, łąk i zadrzewień. Kryjówkami borsuków są wykopywane przez zwierzęta podziemne nory, które z czasem tworzą rozległy system korytarzy i komór z kilkoma wejściami. Nory zasiedlane są przez kolejne pokolenia tej samej rodziny borsuków nawet przez kilkadziesiąt lat. Zwierzęta te poszukują pokarmu przeszukując ściółkę leśną. Mocne łapy zaopatrzone w długie pazury oraz wydłużony pysk umożliwiają borsukom odnajdywanie w glebie ich przysmaku – dżdżownic. Borsuki mają urozmaiconą dietę - żywią się tym, co jest dostępne w danej porze roku.
Sarna jest najliczniej występującym przedstawicielem kopytnych w Polsce. Można ją spotkać zarówno w lasach liściastych i mieszanych, oraz na terenach otwartych, takich jak pola i łąki. Zimą sarny tworzą stada, które osiągają nawet kilkadziesiąt osobników. Samce sarny - koziołki - okresowo posiadają skromne poroże nazywane parostkami. Gdy są zaniepokojone, wydają krótkie, ostrzegawcze szczeknięcia. Samice od samców odróżnia brak poroża oraz kształt tzw. lustra - białej plamy znajdującej się na zadzie. Lustro samca jest mniejsze i ma kształt nerkowaty, zaś u samicy przypomina liść koniczyny.
Lis jest najpospolitszym drapieżnikiem Europy. Zamieszkuje zarówno lasy jak i tereny otwarte. Kopie obszerne nory lub korzysta z kryjówek opuszczonych przez borsuki. Pokarm lisa jest bardzo różnorodny - oprócz gryzoni, zajęczaków i ptaków odżywia się również padliną, rybami, rakami, ślimakami, owadami i owocami. Samica po około 50-55 dniach ciąży rodzi 4-7 młodych, które ssą mleko przez ok. 8 tygodni, po czym obydwoje rodzice dostarczają im pokarm stały. Tuż przy nasadzie puszystego ogona lisa znajduje się gruczoł zapachowy (tzw. fiołek) wydzielający gęstą ciecz o charakterystycznym zapachu.

 

PRZYSTANEK 5. NIETOPERZE
Nietoperze od zawsze stanowiły mało znaną grupę zwierząt, której tajemniczy tryb życia był przyczyną powstania wielu mijających się z rzeczywistością mitów. Obecnie w Polsce występuje ponad 20 gatunków tych ssaków należących do dwóch rodzin: Podkowcowatych i Mroczkowatych. Nietoperze zasiedlają różnorodne środowiska: lasy, łąki, zadrzewienia nad ciekami i zbiornikami wodnymi i, co ciekawe, bardzo często również siedziby ludzkie. W lasach zwierzęta te preferują miejsca o zróżnicowanym naturalnym drzewostanie, bogate w stare dziuplaste drzewa. Stare okazy drzew z odstającymi fragmentami kory i dziuplami stanowią miejsce schronienia dla wielu gatunków nietoperzy. W przypadku typowo leśnych gatunków, jak borowiec wielki lub rzadko występujący mopek, tylko w tych miejscach mogą zostać umiejscowione letnie zgrupowania samic, tzw. kolonie rozrodcze. To właśnie w tych koloniach na świat przychodzą młode nietoperze, które karmione są mlekiem matki i po kilku tygodniach opuszczają schronienia, by samodzielnie zdobywać pokarm. Główne źródłem pokarmu nietoperzy w Polsce są owady - dostępne w okresie od wiosny do jesieni Na przetrwanie zimy zwierzęta te musiały znaleźć inny sposób. Jesienią intensywnie żerują, gromadząc zapas energii w tkance tłuszczowej pozwalający przetrwać trudny okres zimowy. W listopadzie, gdy temperatura spada do ok. 0°C, nietoperze przemieszczają się do zimowych schronień. Jako miejsce hibernacji zwierzęta te najczęściej wybierają przydomowe piwnice, sztolnie, jaskinie, fortyfikacje. W swych kryjówkach zwierzęta zapadają w stan odrętwienia nazywany hibernacją – temperatura ich ciała spada do kilku stopni, a tempo oddechów wynosi zaledwie 5-10/minutę. Zimującego nietoperza nie wolno pod żadnym pozorem wybudzać, każde przerwanie hibernacji powoduje bardzo wysokie zużycie energii potrzebnej na przetrwanie całej zimy. Jeśli nietoperz wykorzysta swe zapasy energii przed nadejściem wiosny i pojawieniem się owadów - zginie. Nietoperze, jako zwierzęta nocne, musiały wykształcić pewien sposób orientowania się w przestrzeni. Wykorzystują tzw. echolokację, czyli emisję dźwięków o bardzo wysokiej częstotliwości, które są zwykle niesłyszalne dla ludzkiego ucha. Dźwięk ten odbija się od obiektów znajdujących się wokół emitującego sygnał nietoperza i wraca do niego w postaci echa. Odbite dźwięki umożliwiają nietoperzom zbudowanie swego rodzaju mapy przestrzeni, informującej go o odległości od potencjalnej ofiary, kształcie i wielkości jakiegoś obiektu. Oprócz typowych sygnałów służących do orientacji w przestrzeni nietoperze wydają także różnorodne głosy socjalne służące do komunikacji osobników między sobą.

 

PRZYSTANEK 6. OSADA W BĘDKOWICACH
Znajdujemy się obecnie w północnej części jedynego tak dobrze zachowanego w Europie Środkowej zespołu osadniczego datowanego na VIII - XI w. W lesie znajdują się pozostałości cmentarzyska zbudowanego z kurhanów wznoszonych przez mieszkańców dawnej osady. Okres funkcjonowania cmentarzyska na podstawie nielicznych znalezisk określono na VIII-X w. Kurhany zachowały się w postaci niewielkich stożkowatych kopców z wystającymi niekiedy na powierzchni kamieniami. Kremacji ciała dokonywano na stosie, a przepalone szczątki przenoszono i układano u podstawy i na powierzchni skrzyni kamiennej. Pod nasypami ziemnych kopców, na ich powierzchni i u podstawy stawiano naczynia gliniane z jadłem i napitkiem dla zmarłych. Niektóre kurhany zaopatrzone były w kamienne płyty nagrobne, które wskazywały być może na ważniejszą pozycję społeczną pochowanych w niej osobników. Gród położony na północ od cmentarzyska o wymiarach 75 x 65 m zbudowany był na planie owalu i przetrwał do XI w., otoczony był wałem obronnym i suchą fosą. Zabudowania umiejscowione były wzdłuż wału po jego wewnętrznej stronie. Stanowiły je drewniane domostwa i jamy ziemne służące głównie do przechowywania żywności. Koniec funkcjonowania grodu związany był prawdopodobnie z pożarem, którego ślady odkryto po wewnętrznej stronie wału obronnego. Zespół osadniczy z tego okresu zamieszkiwała najprawdopodobniej ludność z tzw. plemienia Ślężan. Plemię to zamieszkiwało głównie dorzecze Baryczy oraz dorzecze Bystrzycy, Oławy, Ślęzy, Widawy. Masyw Ślęży był jednym z najważniejszych obszarów występowania tego plemienia. 

 

PRZYSTANEK 7. PŁAZY
Płazy należą obecnie do jednej z najbardziej zagrożonych grup zwierząt na świecie. Prowadzą one tzw. dwuśrodowiskowy tryb życia: rozmnażają się w wodzie, natomiast po odbyciu godów osobniki dorosłe żerują na lądzie. Płazy zmniejszają swą liczebność głównie w wyniku zmian siedliskowych: zaniku śródpolnych oczek wodnych, wysychania starorzeczy, czy regulacji rzek, które przez to nie tworzą potrzebnych płazom rozlewisk. O cechach górskich Masywu Ślęży świadczy m.in. obecność gatunków płazów typowych dla obszaru Sudetów i Karpat. Jednym z takich gatunków jest traszka górska zasiedlająca niewielkie zbiorniki wodne, śródleśne oczka i zabagnienia, ale także źródła. Gody traszki górskiej w obszarze pogórza przypadają zwykle na kwiecień. Odbywają się one w wodzie, gdzie samice składają niewielkie jaja. To z nich wylęgną się larwy, które na przełomie sierpnia i września uzyskają postać dorosłej traszki. Wtedy opuszczą wodę i rozpoczną okres życia na lądzie, który potrwa do wiosny kolejnego roku. Wówczas, podobnie jak starsze traszki, przystąpią do godów. Salamandra plamista jest największym płazem ogoniastym w Polsce. Salamandry występują na terenie gór i pogórza, gdyż tylko tam obecne są siedliska życia tego płaza – strumienie o czystej i wartkiej wodzie przepływające przez lasy. W odróżnieniu od innych krajowych płazów samice salamandry nie składają jaj do wody, lecz wiosną rodzą w płyciznach strumieni larwy. Przyciągające wzrok ubarwienie salamander pełni funkcję ostrzegawczą dla potencjalnych drapieżników. Na terenie Ślężańskiego Parku Krajobrazowego wiosną w zbiornikach wodnych do rozrodu przystępuje także ropucha szara. Charakterystyczne zgrubienia za oczami zwane parotydami zawierają nagromadzenie gruczołów jadowych. Dzięki nim ropuchy nie są atrakcyjnym pokarmem dla wielu drapieżników. 

Na podstawie opisu Dolnośląskiego Zespołu Parków Krajobrazowych