WIDZISZ:Ścieżka przyrodnicza Tąpadła - szczyt Ślęży

Ścieżka przyrodnicza Tąpadła - szczyt Ślęży


Ścieżka biegnie wzdłuż żółtego szlaku turystycznego od Przełęczy Tąpadła do szczytu Ślęży. Podczas wędrówki poznamy charakterystyczne dla Masywu Ślęży typy lasów oraz zamieszkujące je gatunki roślin i zwierząt. Podejście zajmie około 1,5 godziny. Z wysokości 380 m n.p.m. dotrzemy na szczyt o wysokości 718 m n.p.m.

PRZYSTANEK 1 PRZEŁĘCZ TĄPADŁA
Ślężański Park Krajobrazowy powołany został w 1988 r. dla ochrony wartości przyrodniczych, na które składają się przede wszystkim: specyficzna budowa geologiczna tego obszaru, dobrze zachowane zbiorowiska leśne i rzadkie gatunki roślin. Innym elementem krajobrazu podlegającym ochronie w ramach Parku Krajobrazowego, jest tzw. krajobraz kulturowy Masywu Ślęży, obfitujący w zabudowania o tradycyjnej architekturze i znaleziska archeologiczne. Park składa się z trzech odrębnych fragmentów obejmujących:
- Górę Ślężę, Radunię i Wzgórza Oleszeńskie
- Wzgórza Kiełczyńskie
- Jańską Górę.
Najwyższym szczytem Parku jest Ślęża mierząca 718 m n.p.m. Położona nieco na południe Radunia wznosi się na wysokość 573 m n.p.m. Ślężański PK obejmuje obszar 8190 ha, a wraz z otuliną 15 640 ha. Część obszaru Parku Krajobrazowego objęta została ochroną także w formie obszaru Natura 2000.  

PRZYSTANEK 2. BUCZYNA
Kiedy rozejrzysz się dookoła, Twój wzrok natrafi na strzeliste drzewa o szarej korze - buki. Lasy takie jak ten, w którym się znajdujemy, nazywamy buczynami. Wyróżniamy dwa typy buczyn: kwaśne i żyzne. Kwaśne wykształcają się na glebach o niskim pH, a więc kwaśnych, natomiast żyzne - w miejscach, gdzie gleba ma odczyn obojętny lub zasadowy. Charakterystycznymi gatunkami roślin występującymi w żyznych buczynach są żywce, np. żywiec dziewięciolistny, natomiast kwaśne buczyny cechują się uboższym runem, częstą obecnością kosmatki gajowej oraz większym udziałem drzew takich jak świerk i jodła. Wiosną w liściastych lasach trwa swego rodzaju wyścig. Rośliny zasiedlające warstwę runa muszą jak najszybciej wykształcić swe liście, kwiaty i wydać nasiona by zdążyć przed rozwojem liści drzew. Gdy buki, jawory, lipy rozwiną swe liście do dna lasu docierać będzie już niewiele światła, zapadnie półcień. Rośliny runa muszą przeczekać do kolejnej wiosny. Jedną z najszybciej zakwitających roślin w żyznych buczynach górskich jest niezwykle aromatyczny i podlegający ochronie prawnej czosnek niedźwiedzi.

PRZYSTANEK 3. POPIELICA
Nasiona buków - orzeszki zwane bukwią, ze względu na swe wartości odżywcze są przysmakiem wielu leśnych zwierząt, w tym jednego z nielicznych nadrzewnych ssaków występujących w Polsce jakim jest popielica. Popielice większość czasu spędzają wśród koron drzew i krzewów, prowadząc typowo nadrzewny tryb życia. Sprawne palce i długi puszysty ogon pomagają popielicy utrzymać równowagę podczas szybkiego przemieszczania się między gałęziami drzew i krzewów. Popielice zamieszkują starsze drzewostany liściaste takie jak buczyny, czy lasy klonowo-lipowe o zróżnicowanej strukturze piętrowej i dużym zwarciu koron drzew. W buczynach Masywu Ślęży zwierzęta te znajdują dogodne warunki do życia dzięki wysokiej dostępności pokarmu i schronień, którymi najczęściej są stare dziuplaste drzewa. Popielice są zwierzętami o sezonowej aktywności przypadającej na ciepłe miesiące roku. Na czas jesiennych i zimowych chłodów poszukują podziemnych kryjówek, gdzie zapadają w stan odrętwienia. Młode popielice przychodzą na świat późnym latem w zbudowanym przez samicę gnieździe złożonym z liści i traw. Gniazdo umieszczone jest zwykle w dziupli wiekowego drzewa. W młodszych drzewostanach, gdzie brakuje starych, dziuplastych drzew popielice mogą zakładać swe gniazda w budkach dla ptaków. Głównym naturalnym wrogiem popielic jest latający bezszelestnie, tak jak i inne sowy, puszczyk. Jednak największe niebezpieczeństwa czekają popielice ze strony człowieka; wycinka starodrzewi i nasilone w przeszłości zastępowanie lasów liściastych plantacjami drzew iglastych spowodowały, iż w wielu miejscach Polski popielica wymarła lub stała się gatunkiem bardzo rzadkim. Pod drzewami gdzie żerowały popielice, odnaleźć możemy resztki bukowych orzeszków, więc podczas wycieczki patrz uważnie pod swoje nogi!

PRZYSTANEK 4. ZESPÓŁ PRZYRODNICZO KRAJOBRAZOWY "SKALNA"
Znajdujemy się na skraju ciekawej grupy wychodni (miejsc, w których warstwa skalna wychodzi na powierzchnię ziemi) skalnych objętych ochroną prawną jako Zespół Przyrodniczo-Krajobrazowy Skalna, o powierzchni 32, 87 ha. Powodem do objęcia tego obszaru dodatkową formą ochrony były głównie niezwykłe walory krajobrazowe. Malownicze skałki sterczące pośród starych buków, zachwyciły swą tajemniczą atmosferą mieszkańców Dolnego Śląska już na przełomie XIX i XX w., kiedy to zbudowano w kilku miejscach schodki prowadzące do niewielkich punktów widokowych na szczytach skał. Masyw Ślęży jest tzw. kompleksem ofiolitowym, czyli zespołem skał magmowych, które powstały w wyniku wypłynięcia magmy pod powierzchnią oceanu ok. 350 mln lat temu. Nie jest on, jak twierdzą niektórzy, wygasłym wulkanem! Cały Masyw zbudowany jest z 4 głównych grup skał:  granitów, amfibolitów,  serpentynitów,  gabra. To właśnie gabro tworzy skały w Zespole Przyrodniczo-Krajobrazowym Skalna. Jest to najstarsza skała w całym Masywie Ślęży, powstała ok. 350 mln lat temu. Interesującymi skałami są także bardzo rzadkie w skali kraju, zaliczane do skał metamorficznych, serpentynity. W Masywie Ślęży są obecne na Raduni, Wzgórzach Kiełczyńskich i Oleszeńskich. Serpentynity wydobywane były w tym regionie już przed 5000 lat i w czasach starożytnych, czego śladem są rozsiane po lasach niewielkie kamieniołomy, na przykład na Jańskiej Górze. Wyrabiano z niego narzędzia: toporki, siekierki; a także używano jako materiału budowlanego.

PRZYSTANEK 5. PTAKI ŚLĘŻY
Bukowe wielopiętrowe lasy - z martwymi stojącymi lub powalonymi przez wiatr drzewami - stanowią siedlisko wielu gatunków ptaków. Przy odrobinie szczęścia możemy zaobserwować kilka gatunków ptaków, dla których obecność starych drzew jest szczególnie ważna. Są to dzięcioły. Ptaki te poszukują larw owadów pod korą lub w drewnie drzew. Dla dzięciołów obecność starych i obumierających drzew jest zatem szczególnie ważna. W buczynach Masywu Ślęży zaobserwować możemy m. in. dzięcioła czarnego, który jest największym krajowym dzięciołem. Ptak ten samodzielnie wykuwa obszerne i głębokie dziuple na wysokości 6 - 20 m o średnicy otworu ok. 10 cm.  Z dziupli wykutych przez dzięcioły czarne, a niezajętych przez te ptaki w danym sezonie lęgowym, korzystają także inne gatunki ptaków nie potrafiące samodzielnie wykuwać dziupli. Takim gatunkiem jest np. gołąb siniak. Siniaki tworzą wierne sobie pary, a więc należą do gatunków monogamicznych. Gniazdo budowane jest z drobnych gałązek drzew liściastych, jego wyściółkę stanowi mech oraz suche źdźbła roślin. Materiału na gniazdo dostarcza samiec, zaś budową zajmuje się wyłącznie samica. Podobnie jak inne gatunki gołębi, siniaki karmią swe pisklęta tzw. mleczkiem - wydzieliną produkowaną w wolu, przypominającą swym składem mleko ssaków. Występowanie tych ptaków jest wyraźnie związane z obecnością dzięciołów czarnych, siniaki zasiedlają także stare bory sosnowe jeśli są tam dziuple wykute przez dzięcioły czarne. Innym gatunkiem, który korzysta z działalności dzięcioła czarnego jest sowa wielkości kosa - włochatka. Sowa ta jest gatunkiem związanym głównie z lasami iglastymi, gniazduje w starszych drzewostanach, którym towarzyszą także tereny otwarte takie jak np. bagna, wiatrołomy, otwarte doliny rzeczne. Włochatki odżywiają się głównie drobnymi gryzoniami. W okresach obfitości pokarmu składują zapasy na dnie swej dziupli. Podobnie jak inne sowy, niestrawione resztki kości i piór zwracają w postaci tzw. wypluwki. Niezwykle skrytym ptakiem występującym rzadko w Masywie Ślęży jest orzechówka. Jej przysmakiem są orzechy leszczyny; w okresie ich dojrzewania, zwykle unikająca ludzi orzechówka staje się bardzo aktywna i hałaśliwa. Zdarza się, że ten typowo leśny ptak poszukuje orzechów również w przydomowych ogrodach.

PRZYSTANEK 6. SZCZYT ŚLĘŻY
Góra Ślęża od zawsze fascynowała ludzi. Rozwój kultury łużyckiej w latach 1300-400 p.n.e. przyniósł ze sobą utworzenie ośrodka kultowego na Ślęży. To właśnie Łużyczanie wznieśli kamienne wały, które otaczają szczyt góry. Upadek kultury związany jest ze zbrojnymi najazdami Scytów. Potwierdzają to znalezione w kamiennych wałach charakterystyczne trójgraniaste groty strzał używane przez Scytów. Od ok. VI w n.e. region Ślężański zasiedlony jest przez ludność słowiańską. Pierwsza wzmianka o Ślęży pochodzi natomiast z kroniki pewnego biskupa z 1017 r. Na górze tej według zapisów duchownego odprawiano „przeklęte pogańskie obrzędy”. Prawdopodobnie właśnie z tego względu na szczycie góry ok. 1138 r. założono klasztor kanoników regularnych. Tuż obok istniejącego dziś kościoła możemy odnaleźć pozostałości po późnośredniowiecznym zamku. Budowla ta była stosunkowo niewielka i pełniła głównie funkcję obronną. W 1355 r. książę Świdnicki Bolko II nadał dożywotnio Karolowi, królowi Czech, zamek na górze Ślęży. Po włączeniu Księstwa Świdnicko-Jaworskiego do Czech zamek trafił w ręce prywatne. W 1428 r. zajęta przez husytów budowla została skutecznie zaatakowana przez wojska Świdnickie i wrocławskie. Po wojnach husyckich zamek przez kilkadziesiąt lat był kryjówką rycerzy-rabusiów, z którymi rozprawiła się wyprawa mieszczan z Wrocławia i Świdnicy. Jeszcze przed zburzeniem zamku w 1471 r. Pod szczytem Ślęży istniała tajemnicza kopalnia składająca się z dwóch kilkumetrowej głębokości szybów połączonych sztolnią. Motywem działania ówczesnych ludzi najprawdopodobniej była chęć odnalezienia złota. Wskazówki o jego rzekomej obecności w tym miejscu znajdują się w tajemniczej księdze Walońskiej. Skały drążono między innymi rozgrzewając je nad ogniskiem i polewając zimną wodą - spękane w ten sposób skały poddawano dalszej obróbce.

Na podstawie opisu Dolnośląskiego Zespołu Parków Krajobrazowych