WIDZISZ:Mało znane i niedoceniane

Mało znane i niedoceniane


Spacerując wrocławskimi parkami czy ulicami, zauważamy wiele ciekawych, często pięknie kwitnących, krzewów. Rozpoznajemy różaneczniki, ogniki, mahonie, jaśminowce, hortensje, krzewuszki - rośliny pochodzące z różnych regionów świata aklimatyzowane w Polsce. Warto czasem zwrócić też uwagę na krzewy rodzime, może mniej okazałe, ale rosną one na polskich ziemiach od wieków i mają często inne walory np.: jadalne owoce, zastosowanie w medycynie, czy jako naturalne kosmetyki. Spotkamy je we wrocławskich lasach, parkach, ogrodach działkowych, rosną także na niektórych posesjach. Poznajmy niektóre z nich.

bez czarnyDziki bez czarny to wysoki krzew (czasem małe drzewko) dorastający do 8 m wysokości. Jego pędy pokryte są jasnoszarą korą. Ich charakterystyczną cechą jest to, że są w środku wypełnione białym, lekkim rdzeniem. Bez czarny kwitnie w maju i czerwcu, ma drobne białe lub kremowe kwiaty. Są one zebrane w okazałe płaskie baldachy. Owocami są czarne pestkowce, dojrzewające od końca sierpnia do października. Krzew ten możemy spotkać w różnych miejscach: rośnie w zaroślach, na skrajach lasów, na nieużytkach. Jest bardzo wytrzymały na zanieczyszczenia powietrza.

To jedna z najstarszych roślin leczniczych. Kwiaty bzu czarnego wzmacniają ścianki naczyń krwionośnych, działają moczopędnie i napotnie - stosowane są jako leki przeciwgorączkowe w przeziębieniach i grypie. Owoce bzu czarnego działają napotnie i moczopędnie (lecz słabiej niż kwiaty) oraz przeczyszczająco (powodują łatwiejsze usuwanie toksyn z organizmu). Owoce wykazują także działanie przeciwbólowe - są pomocne w leczeniu zapalenia nerwu trójdzielnego, rwy kulszowej, migreny. Kwiaty i owoce bzu czarnego są składnikiem wielu mieszanek ziołowych. Można z niego przyrządzać konfitury, soki i wino. Z ziela wykonuje się wyciągi i gnojówkę do opryskiwania roślin w zwalczaniu szkodników takich jak krety, norniki, rolnice, bielinek kapustnik i mszyce.

Dzika róża to piękny krzew spotykany na terenie calego kraju - rośnie na polach, przy drogach, na skraju lasów. Dorasta do 3 m wysokości, jej gałęzie odgięte w kierunku ziemi  są wyposażone w hakowate kolce. Liście złożone, kwiaty pięciopłatkowe o przyjemnym zapachu. Owoce są bardzo cennym surowcem zielarskim mają 10 razy więcej witaminy C niż czarna porzeczka i 100 razy więcej niż jabłka. Naturalna witamina zawarta w owocach jest przy tym trzykrotnie bardziej skuteczna od witaminy syntetycznej w tabletkach.  Zawierają również witaminy: A, B1, B2, E, K oraz sole mineralne, żelazo i inne cenne składniki. Spożywając owoce wzmacniamy organizm, uzupełniamy niedobory witaminowe, szczególnie w czasie przeziębień czy osłabienia organizmu. Działają one  ona także przeciwbólowo i przeciwzapalnie.
Płatki dzikiej róży wykorzystywane są w kosmetyce oraz do celów kulinarnych - można je dodać do pieczenia mięsa (wzbogacą smak) lub utrzeć z cukrem i wykorzystywać do deserów. Z owoców można przygotować soki, wina, syropy, dżemy, konfitury, lub po prostu je ususzyć. Susz wykorzystamy do zrobienia naparu czy wyciągu. Z nasion wyrabia się olej z dzikiej róży.

rokitnikRokitnik zwyczajny to niewielki, silnie rozgałęziony krzew. Młode pędy są zakończone ostrymi cierniami. Ma lancetowate, wąziutkie liście na krótkich ogonkach, całe miękko srebrno owłosione. Podobnie srebrne są młode rokitnikowe pędy, zakończone ostrymi cierniami. Kwitnie zazwyczaj jeszcze przed rozwinięciem liści. Męskie zielono-żółte kwiaty osadzone są po kilka (2-5) razem, żeńskie - pojedynczo. Złocistożłóte lub lekko pomarańczowe pestkowce zaczynają dojrzewać pod koniec sierpnia, a naprawdę dojrzałe są mniej więcej na przełomie września i października.
Jego owoce to prawdziwa bomba witaminowa - zawierają bardzo dużo witamin C, E, F, K, P i prowitaminę A, dlatego ich spożycie jest bardzo korzystne dla zdrowia (10 gram zaspokaja dzienne zapotrzebowanie człowieka na witaminę C i A). Mają charakterystyczny kwaśno cierpki smak, z tego względu raczej nie spożywamy ich na surowo. Po przemarznięciu stają się słodkie. Z rokitnika robi się soki, powidła, galaretki i przeciery. Owoce rokitnika przyspieszają trawienie, pobudzają apetyt, a duża ilość witaminy C wzmacnia odporność i działa wzmacniająco. Łyżka soku 3-4 razy dziennie to ludowy lek na wrzody żołądka, nadciśnienie, anemię, gorączkę i przeziębienie. Odwary z liści i pędów mają pomagać przy biegunkach, chorobach reumatycznych, a nawet nowotworach.
Stosowany jest także w kosmetyce. Maseczki z rokitnika poprawiają cerę oraz hamują starzenie się skóry.

Kruszyna pospolita to krzew lub małe drzewo, osiągające wysokość 7 m. Gałązki kruszyny są brunatne lub czerwonobrunatne, z jaśniejszymi przetchlinkami, często z szarawym nalotem. Liście o kształcie jajowato – eliptycznym są całobrzegie, z wierzchu ciemnozielone, od spodu jaśniejsze, zazwyczaj ostro zakończone. Mają długość do 12 cm. Jesienią przebarwiaja się na kolor jasnożółty. Kwiaty drobne, zielonkawe, pojawiają się w maju, pojedynczo lub po kilka w kątach liści. Nektarodajne kwiaty kruszyny kwitną na ogół przez całe lato, stąd też cenione są przez pszczelarzy. Owoce, prawie kuliste pestkowce, mają cierpko - słodkawy smak, z goryczką. Są początkowo zielone, później czerwone i fioletowo-czarne, w końcu prawie czarne. Ponieważ nie dojrzewają równocześnie, w czasie owocowania na roślinie owoce są różnokolorowe .

Kora kruszyny używana jest także jako surowiec w garbarstwie i barwiarstwie. Węgiel drzewny powstały z okorowanych gałęzi kruszyny używany był niegdyś do wyrobu prochu strzelniczego. Miał on małą zawartość substancji smolistych i popiołu, a co za tym idzie - dużą odporność na samozapłon.

Tarnina Śliwa tarnina najczęściej występuje w formie gęstego, ciernistego krzewu, rzadko jako niewielkie drzewo. Gałęzie gęste, młode pędy delikatnie omszone – omszenie zanika wraz ze wzrostem; kolor czerwonawo-ciemnobrunatny z licznymi, drobnymi jasnymi punktami. Końcówki krótkopędów przekształcone w ciernie. Liście podłużnie jajowate, ciemnozielone na górnej stronie, a na dolnej żółtawozielone i omszone. Kwiaty wyrastają pojedynczo, mają do 1,5 cm średnicy, są białe, pięciopłatkowe, z bladoróżowymi żyłkami. Owoce średnicy do 1,5 cm, czarne, pokryte niebieskim nalotem, o cierpkim smaku, pozostają na krzewie jeszcze wczesną zimą.
To jeden z najwcześniej i najobficiej kwitnących na wiosnę rodzimych krzewów, jest on wówczas dosłownie obsypany kwiatami, jak śniegiem. Owocem jest cierpkogorzkawy pestkowiec o średnicy ok. 2 cm, barwy czarnosinej z niebieskawym nalotem. Owoce, mimo że cierpkie, zawierają dużo cukrów i tłuszczu, są także bogate w witaminę C. Do bezpośredniego spożycia nadają się po przemrożeniu – stają się wówczas znacznie bardziej słodkie, gdyż zmniejsza się w nich zawartość kwasów i garbników. Doskonale nadają się na przetwory domowe. Można z nich robić konfitury, kompoty, nalewki, wina i soki.

Jest także rośliną leczniczą, jej kwiaty mają działanie słabo przeczyszczające i moczopędne, owoce łagodnie zapierające i przeciwzapalne.